دندان های ضرب دیده و درمان آنها

همه افراد در معرض خطر بروز صدمه به ناحيه سر و صورت خود هستند. در بسياري از اين صدمات، دندان‌ها هم ممکن است آسيب ببينند. تصادفات رانندگي، زمين خوردن‌ و مسابقات ورزشي، همه از عواملي هستند که موجب آسيب به دندان‌ها مي‌شوند. اين صدمات، گاهي يک شکستگي مختصر در تاج دندان است، گاهي ريشه دندان هم درگير مي‌شود و گاهي نيز بافت‌هاي اطراف دندان هم صدمه مي‌بينند. حتي ممکن است دندان به طور کامل از حفره خود خارج شود. هر کدام از اين حالت‌ها، درمان خاص خود را مي‌طلبد.

پریدگی های لبه دندان
بعضي شکستگي‌ها فقط به صورت لب‌پريدگي‌هاي ساده‌اي در لبه تاج دندان هستند که نيازي به درمان ندارند و فقط لازم است که دندانپزشک لبه تيز دنداني را صاف کند که موجب آزردگي لثه، گونه و يا لب نشود.

شکستگی تاج با درگیری مینا و عاج دندان
گاهي علاوه بر ميناي دندان، عاج (لايه زيرين آن) هم درگير شده است. در اين حالت، ترميم‌هاي کامپوزيت (هم رنگ دندان) براي ترميم قسمت شکسته شده دندان لازم است. در بعضی از موارد این قسمت شکسته شده را می توان با کمپوزیت مستقیم به دندان چسباند. پس به یاد داشته باشید که در صورت شکستگی قسمتی از دندان، سعی کنید قسمت شکسته شده را پیدا کرده و در هنگام مراجعه فوری به دندانپزشک، آن را ارائه دهید تا در صورت امکان برای ترمیم شکستگی از همین قسمت استفاده شود.

شکستگی تاج همراه با درگیری عصب دندان
گاهي در اين صدمات به علت وسعت شکستگی دندان، عصب دندان هم آسيب مي‌بيند که در اين صورت، درمان‌هاي عصب‌کشي لازم خواهد بود. گاهي حتي ممکن است همه تاج دندان بشکند و تنها ريشه دندان در فک باقي بماند. در اين صورت هم مي‌توان ريشه باقي‌مانده را عصب‌کشي کرد و با تهیه روکش روي آن، دندان را حفظ نمود.

لق شدن دندان ها
در بسياري از موارد، بر اثر ضربه به صورت و فکین، دندان‌ها لق می شوند، گاهي نيز این ضربه موجب جا به جا شدن دندانها مي‌شود. اين جابه‌جا شدن ممکن است در هر جهتي باشد. به‌طور مثال، گاهي دندان به داخل استخوان فرو مي‌رود و يا گاهي از جاي خود بيرون مي‌آيد، بدون آنکه کاملا از حفره خود خارج شود. چنين دندان‌هايي را بايد دوباره در محل خود قرار داده و براي مدتي به یکدیگر اسپلينت کرد. اسپلينت، روشي است که در آن، دندان ضربه‌ديده براي مدت معيني (به طور مثال دو هفته ) به وسيله يک سيم ارتودنسي، به ساير دندان‌ها متصل مي‌شود. در نتيجه نيروهاي جويدن روي تعدادي از دندان‌ها تقسيم مي‌شود و بار سنگين از روي دندان صدمه‌خورده برداشته مي‌شود. گاهي درمان عصب‌کشي هم بعد از مدتی براي اين دندان‌ها لازم مي‌شود.

تغییر رنگ دندان ضربه خورده
ضربه به دندان گاهي سبب تغيير رنگ آن پس از گذشت مدت زمانی مي‌شود. این عارضه به دلیل خونریزی داخلی در دندان ایجاد می شود. پس از خونریزی، گلبول های قرمز از عروق داخل عصب دندان خارج شده و به تدریج مواد داخل آنها رسوب می کند که به آن اصطلاحا رسوب هموسیدرین گفته می شود. این مواد به داخل ساختمان عاج دندان نفوذ کرده وباعث ایجاد تغییر رنگ داخلی میشود. در خصوص این دندان ها حتما بایستی عصب کشی انجام گیرد.

خارج شدن کلی دندان از حفره دندانی
بيرون افتادن دندان از دهان يكي از شديدترين صدماتي است كه ممكن است طي بازي يا ورزش رخ دهد. هنگام بروز اين حادثه شانس موفقيت درمان تا حد زيادي به دانش، مهارت و واكنش به موقع اطرافيان در برخورد با اين مشكل ارتباط دارد. اگر دندان بيرون افتاده شيري باشد، نيازي به جايگزيني مجدد ندارد و فقط لازم است از شيري بودن آن اطمينان حاصل كرد. در صورتي كه دندان بيرون افتاده دائمي باشد، امكان جايگزيني مجدد آن در محل وجود دارد. هر چقدر كه شرايط انتقال دندان بهتر و فرد جوان تر باشد، شانس موفقيت درمان بيشتر و بهتر خواهد بود. مهم ترين نكاتي كه در اين زمينه وجود دارد محل نگهداري دندان و مدت زمان بيرون بودن دندان در خارج از دهان است.
سوانح دندانی معمولا به دلایل زیر ایجاد می شوند:

صدمات ناشی از زمین خوردن و برخورد دندان به سطوح محکم

  • تصادفات اتومبیل

  • صدمات ورزشی

  • نزاع و درگیری

  • شکستن غذاها و اجسام سخت توسط دندان

هنگام مواجهه با اين مشكل لازم است در مرحله اول خونسردي خود را حفظ و شرايط بيمار را از نظر بروز ساير صدمات بررسي كنيد، اگر مشكلاتي ديگر و بخصوص خونريزي از ساير نواحي وجود دارد، لازم است به مشكلات جدي تر بيمار در مرحله اول رسيدگي شود. در صورتي كه يك يا تعداد بيشتري از دندان ها از دهان بيمار خارج شده، بهتر است دندان ها را به آرامي و از محل تاج گرفته و آنها را در محلول مناسب قرار دهيد.

کمک های اولیه
دندان شکسته و یا کنده شده را سریعا و در عرض حداکثر 30 دقیقه به دندانپزشک برسانید. با گذشت زمان، شانس موفقیت در کاشت مجدد دندان کاهش می یابد. برای تمیز کردن دندان ، ابتدا آن را توسط سرم نمکی یا شیر بشویید. به یاد داشته باشید برای جابجایی فقط تاج دندان را در دست بگیرید و از دست زدن به ریشه دندان جدا خودداری نمایید.

برای انتقال دندان کنده شده به مطب دندانپزشک یکی از راه های زیر را انتخاب کنید:
سعی کنید که دندان را در دهان و در محل قبلی آن و هم ردیف با سایر دندان ها قرار دهید. برای نگه داشتن دندان کنده شده یک گاز تمیز یا چای کیسه ای مرطوب را روی آن قرار داده و به آرامی گاز بگیرید. مراقب باشید که دندان خود را نبلعید.

دندان را بین لب پایین و لثه پایین و یا در زیر زبان قرار دهید.
اگر روش های شماره 1 و 2 قابل انجام نبود، دندان را در یک ظرف تمیز قرار داده و با مقداری شیر یا بزاق روی آن را بپوشانید.
 
در برخی از کیت های کمک های اولیه وسیله ای برای نگهداری و حمل دندان و محلول مخصوص آن وجود دارد که می توانید از این وسیله نیز برای انتقال دندان استفاده کنید.

نکته: اگر قادر نیستید که دندان های بالا و پایین خود را به هم نزدیک کرده و روی هم قرار دهید، احتمالا دچار شکستگی استخوان فک شده اید. در این صورت فورا به دندانپزشک یا بیمارستان مراجعه کنید.

کارهایی که نباید انجام دهید

  • هرگز ریشه دندان کنده شده را لمس نکنید و برای جابجایی آن با تاج دندان تماس داشته باشید.

  • هرگز ریشه دندان کنده شده را پاک و تمیز نکنید.

  • هرگز دندان کنده شده را توسط مسواک یا الکل تمیز نکنید.

پیشگیری از شکستن و یا کنده شدن دندان:

  • در هنگام ورزش از محافظ دهان استفاده کنید.

  • از دعوا و درگیری و برخورد فیزیکی بپرهیزید.

  • از خوردن غذاهای سخت مانند استخوان، نان خشک و بیات و یا شکستن پوسته خارجی مغزها توسط دندان خودداری کنید.

  • در هنگام سوار شدن به اتومبیل حتما کمربند ایمنی خود را ببندید.